Is onderzoek gefinancierd door een farmaceutisch bedrijf wel betrouwbaar?

Transparantie via funding en conflict of interest statements

Bedrijven financieren onderzoek omdat universiteiten duur zijn en fundamenteel onderzoek vaak onvoldoende publieke middelen krijgt. Om de suggestie van partijdigheid te voorkomen, zetten wetenschappers daarom aan het eind van een artikel in dat geval een ‘funding statement’ (verklaring van wie het onderzoek heeft betaald) en een ‘conflict of interest statement’ (verklaring van mogelijke belangenverstrengeling).

Bovendien vereist regelgeving dat resultaten gepubliceerd worden, óók als ze ongunstig zijn voor de financierder. De statements geven dus transparantie, zodat de lezer dit kan meewegen. Hier moet wel bij gezegd worden dat de transparantie weliswaar de aanwezigheid van belangen laat zien, maar niet automatisch de invloed ervan wegneemt.

Publication bias

Ook moet je alert zijn op de ‘publication bias‘ (bias is systematische vertekening, in dit geval een voorkeur voor publicatie van positieve resultaten). Hoewel negatieve uitkomsten van onderzoek officieel gemeld moeten worden, verdwijnen ze in de praktijk nog wel eens in een laatje of krijgen ze veel minder media-aandacht dan spectaculaire positieve wetenschappelijke doorbraken.

Bias versus wetenschappelijke controle

Financiering kan zeker bias veroorzaken. Maar wetenschap draait niet op vertrouwen in intenties, maar op controle via procedures. Als een studie peer reviewed is (beoordeeld door onafhankelijke deskundigen), een vooraf vastgelegde methodologie heeft, reproduceerbare data gebruikt en gepubliceerd is in een serieus tijdschrift, dan is wie betaald heeft veel minder relevant dan hoe het onderzoek is uitgevoerd.

Is dat altijd zo?

Nee, dat is zeker geen garantie. Er schuilt een risico in de zogeheten ‘framing bias‘ (kader effect). Een bedrijf kan de studie zo ontwerpen dat de kans op een gunstig resultaat groter is, bijvoorbeeld door hun nieuwe medicijn te laten vergelijken met een placebo in plaats van met het huidige best werkende middel op de markt. Ook de beschikking over de ruwe data is erg belangrijk. Voor echte betrouwbaarheid moeten onafhankelijke wetenschappers toegang hebben tot alle verzamelde gegevens en niet alleen tot de tabellen die door het bedrijf zelf zijn aangeleverd.

Wat is het placebo-effect en bestaat dat ook bij paarden?

Wil je het allemaal nóg beter begrijpen?
Lees dan dit artikel ook even.

De noodzaak van samenwerking

We kunnen de vraag ook omdraaien: welke wetenschap blijft er over als alleen niet-gefinancierd onderzoek nog vertrouwd wordt? Waarschijnlijk niet zo veel. De innovatieve kracht van de farmaceutische industrie is ondertussen onmisbaar gewordfen voor de ontwikkeling van nieuwe therapieën en geneesmiddelen. Het doel zou daarom niet moeten zijn om deze vorm van financiering af te schaffen, maar juist om de randvoorwaarden (publieke controle op onderzoeksopzet, volledige datatransparantie en onafhankelijke beoordeling) steeds verder aan te scherpen.

Je wilt meer weten

Hou je van dit soort uitgebreide en objectieve informatie? Mijn boeken staan er vol mee! Toegankelijke, wetenschappelijk onderbouwde kennis, inzichten en adviezen die jou en je paard gaan helpen.